Tesbih Sözlüğü
Tesbih sanatına ait malzeme, teknik, form ve kültürel kavramların kapsamlı açıklamaları. Alım satım yaparken doğru terimi bilmek, değeri doğru anlamaktır.
63 terim
12 kategori
Sürekli güncellenir
📿
Her tesbih bir hikaye taşır.
Dili bilmek, değeri anlamaktır.
Dili bilmek, değeri anlamaktır.
A
4 terim
Malzeme
Amber
Köken: Arapça — عنبر
Milyonlarca yıl önce ağaçlardan sızan reçinenin fosilleşmesiyle oluşan organik bir mücevher taşıdır.
Tesbih yapımında özellikle Baltık amberinin sarı ve bal rengi tonları tercih edilir.
Isıtıldığında hoş bir koku bırakır; elektriklenme özelliği ile tanınır.
Yüksek kalite örnekleri nadiren bulunur ve koleksiyonlarda çok değerlidir.
Malzeme
Akik
Köken: Farsça — عقیق
Kalsedonyum grubuna ait yarı değerli bir taş. Kırmızı, yeşil, siyah ve sarı tonlarda bulunur.
İslam geleneğinde dini önemi büyüktür; yüzük ve tesbih olarak yaygın kullanılır.
Yemenli akik tarihi olarak en makbulü sayılır.
Malzeme
Asetat
Köken: İtalyanca — acetato
Selüloz asetat bazlı sentetik malzeme. Transparan ya da renkli üretilebilir.
Baklavalı, çizgili veya düz desenlerde sıkça görülür. Hafif ve ekonomik olması
nedeniyle günlük kullanım tesbihlerde tercih edilir.
Ağaç
Abanoz
Köken: Arapça — أبنوس
Afrika ve Asya kökenli siyah-kahverengi sert tropik odun.
Ağırlığı ve sertliğiyle bilinen abanoz, elde tutulduğunda serin hissi ve
derin siyah rengiyle sofistike tesbihlerde kullanılır.
B
3 terim
Genel
Boncuk
Köken: Türkçe
Tesbih tanesinin gündelik Türkçe karşılığı. Her türlü malzemeden (cam, taş, ağaç, plastik) üretilen,
ortasından delinmiş yuvarlak ya da çeşitli biçimlerdeki parçaları tanımlar.
Form
Baklava
Köken: Türkçe — biçim adı
Tesbih tanesinin kesit görünümü baklava dilimini andıran eğri-köşeli yassı formudur.
Elde tutulduğunda parmaklar arasında kendine özgü bir his bırakır; özellikle asetat ve
bakelit tesbihlerde yaygındır.
Koleksiyon
Bakelit
Köken: Leo Baekeland'ın adından
1907'de icat edilen ilk sentetik fenolik plastik. Sarı, kahve, kırmızı ve leopar
desenlerinde üretilen vintage bakelit tesbihleri günümüzde koleksiyonerlerin gözdesidir.
Gerçek bakelit aseton testine tabidir: aseton emdirilmiş pamukla ovulunca sarı iz bırakır.
Ayrıca bkz: Asetat
D
2 terim
Malzeme
Deve Dişi
Köken: Türkçe — yaygın adlandırma
Krem-beyaz fildişi görünümlü, genellikle kemik ya da sentetik malzemeden yapılan tesbih
tipini tanımlayan halk adı. Özellikle 99'luk büyük tesbihlerde görülür.
Desen
Damarlı
Köken: Türkçe
Mermer ya da ahşapta doğal olarak oluşan ya da malzemeye sonradan verilen
damar desen görünümü. Akik, oniks ve bazı asetat tesbihlerde çok aranan estetik özelliktir.
E
2 terim
Malzeme
Ebonit
Köken: İngilizce — ebonite
Sertleştirilmiş kauçuktan elde edilen koyu kahverengi ya da siyah malzeme.
Zamanla yüzeyi mat bir parlaklık kazanır; elde taşınırken cilt yağı ile güzel bir patina oluşturur.
Koleksiyoncular arasında değerlidir.
Teknik
Elyaf
Köken: Arapça — الياف
Tesbih ipini oluşturan tel, kordon veya doğal lifler.
İpek, naylon, gümüş tel veya pamuk kullanılabilir. Kaliteli elyaf seçimi
tesbihin ömrünü doğrudan etkiler.
H
3 terim
Kalite
Has
Köken: Arapça — خاص
Özel, seçkin, halis anlamına gelir. "Has amber", "has akik" gibi nitelendirmelerde
sahte ya da taklidin değil, gerçek hammaddenin kullanıldığını ifade eder.
Kültür
Hac Tesbihi
Köken: Türkçe
Hac ya da umre ziyaretinde Mekke veya Medine'den getirilen özel tesbihlere verilen genel ad.
Zam-zem taşı, hurma çekirdeği ya da kutsal coğrafyaya özgü maddelerden yapılır;
manevi değeri maddi değerinin önündedir.
Malzeme
Hurma Çekirdeği
Köken: Türkçe
Hurma meyvesinin çekirdeğinden elde edilen sert, doğal malzeme. Özellikle
Medine'de toplanan çekirdeklerden yapılan tesbihlerin dini önemi büyük tutulur.
Açık kahve-gri rengi zamanla koyulaşır.
İ
2 terim
Parça
İmame
Köken: Arapça — إمامة
Tesbihin ipinin iki ucunun birleştiği, silindir veya kule biçimindeki orta parçadır.
İmame aynı zamanda sayım başlangıcını belirtir. Malzeme ve işçilik bakımından
tesbihin en önemli detay parçasıdır; fildişi, gümüş kafesli ya da taş kakmalı
imameler koleksiyon değerini belirlemede kritik rol oynar.
Malzeme
İnci
Köken: Farsça — مروارید
Midye içinde organik biçimde oluşan, kalsiyum karbonat tabakalarından meydana gelen
değerli malzeme. İnci tesbihlerde eşit boyut ve renk dağılımı kalite kriteridir.
Doğal inciler çok nadirdir; kültür incisi daha yaygın kullanılır.
K
4 terim
Malzeme
Kehribar
Köken: Türkçe — amber'in Türkçe adı
Fosilleşmiş reçine kökenli organik taş; amberle eş anlamlı kullanılır.
Sarı, bal, turuncu ve kırmızı tonlarda bulunur. Elektriği biriktirme özelliği
ile tanınan kehribar, kumaşa sürüldüğünde kıl ve tüy çeker. Baltık, Dominik
ve Sicilya kehribarları piyasada öne çıkan üç kökendir. İçinde hapsedilmiş
böcek veya bitki parçası barındıran örnekler çok değerlidir.
Malzeme
Kuka
Köken: Habeşistan — kuka ağacı
Afrika kökenli kuka (baobab) ağacının tohumlarından elde edilen hafif, gözenekli malzeme.
Açık kahve renginde, hafif ve hoş kokulu olan kuka tesbihleri özellikle
dini çevrelerde makbul tutulur.
Form
Küre
Köken: Arapça — كرة
Tesbih tanesinin tam yuvarlak, bilye formunu tanımlar. En yaygın tane şekillerinden biridir.
Hassas küre formlar özel torna tezgâhlarında işlenir.
Taş
Krizokol
Köken: Yunanca — chrysocolla
Turkuaz-yeşil renkli, bakır silikattan oluşan yarı değerli taş.
Sütlü görünümü ve serin mavi-yeşil rengiyle öne çıkan krizokol, nadir tesbih
malzemeleri arasında sayılır.
M
3 terim
Boyut
Miskali
Köken: Arapça — مثقال (ağırlık birimi)
Tesbih tanesinin yaklaşık ağırlığını ifade eden eski geleneksel ölçüm birimi.
Bir miskali yaklaşık 4,8 gram'a karşılık gelir. Kalın, ağır tesbihlerin tarifinde kullanılır.
Malzeme
Mercan
Köken: Arapça — مرجان
Derin denizlerden çıkarılan kırmızı ya da pembe renkli organik taş.
Akdeniz mercancığı tarihi olarak en makbul çeşittir. CITES koruması altındaki
türlerinin ticareti uluslararası kısıtlamalara tabidir.
Teknik
Mine
Köken: Farsça — مینا
Metal yüzeye cam tozu eritilerek yapılan renklendirme tekniği.
Özellikle gümüş imame ve pul parçaları üzerine uygulanan mine işçiliği,
el yapımı tesbihlerde değer katan önemli bir süsleme sanatıdır.
N
2 terim
Kültür
Nazar
Köken: Arapça — نظر
Kötü bakış enerjisinden korunmak amacıyla tesbihe eklenen mavi göz bebeği motifli cam boncuk.
Anadolu geleneğinde tesbihin sonuna takılır. Kobalt mavisi rengindeki el yapımı cam nazar
boncukları Türkiye'ye özgü bir motif olarak bilinir.
Form
Nilüfer
Köken: Türkçe — biçim adı
Tane yüzeyinin nilüfer (lotus) çiçeği oyma motifiyle işlendiği form.
El torna oyması gerektiren bu desen, ustanın maharetini doğrudan yansıtır.
P
2 terim
Parça
Pul
Köken: Türkçe
Tesbih sayısının belirli bölümlere ayrıldığı, genellikle yassı veya özel biçimdeki
ara parça. Çoğu tesbihteki 2 pul, dizi 3 eşit parçaya böler. İmameye yakın konumdaki
pul "tepe pulu" olarak adlandırılır.
Ayrıca bkz: İmame
Değer
Patina
Köken: İtalyanca — patina
Zaman içinde elde taşınma, nem ve cilt yağının etkisiyle malzeme yüzeyinde
gelişen doğal renk derinliği ve parlaklık değişimi. Koleksiyonculukta yüksek
patinanın olduğu tesbihlerin özgünlüğü ve değeri artar.
S
3 terim
Genel
Sübha
Köken: Arapça — سبحة
Tesbihin Arapça genel adı. Zikir ve dua sayımında kullanılan bu araç
İslam dünyasının dört bir yanında farklı dil ve lehçelerde farklı isimler alır:
Türkçe'de "tesbih", Farsça'da "tasbih", Boşnakça'da "tespih" gibi.
33 ya da 99 taneli diziler en yaygın formatıdır.
Malzeme
Sedef
Köken: Arapça — صدف
Deniz kabuklularının iç yüzeyindeki inci tabakasından elde edilen, mor-beyaz renk
oyunlu malzeme. Sedef tesbihlerde ışıkla birlikte değişen renk geçişleri çok beğenilir.
Form
Silindir
Köken: Türkçe — biçim adı
Tane yüzeyinin düz, silindir formunda işlendiği tesbih şekli. Kavraması
kolaydır; özellikle büyük çaplı ağır tesbihlerde tercih edilir.
Ş
2 terim
Form
Şeker
Köken: Türkçe — biçim benzetmesi
İki ucu yassılaşmış, ortası şişkin "şeker" formlu tane biçimi.
Çoğunlukla amber ve kehribar tesbihlerde kullanılır; el tutması rahattır.
Özellik
Şeffaf
Köken: Farsça — شفاف
Işığı geçiren, saydam ya da yarı saydam özellikte malzeme ya da tane.
Şeffaf amber, cam ve bazı reçine tesbihlerde tanenin içindeki hava kabarcıkları
veya dahil maddeler değer belirleyicisidir.
T
4 terim
Genel
Tane
Köken: Türkçe
Tesbih ipine dizilen her bir bireysel parçanın Türkçe genel adı.
"33 taneli" ya da "99 taneli" gibi ifadelerde geçer. Boyut, ağırlık, malzeme
ve işçilik tanenin değerini belirleyen temel unsurlar arasındadır.
Malzeme
Turkuaz
Köken: Fransızca — turquoise
Bakır ve alüminyum fosfat minerali. Gökyüzü mavisinden yeşile uzanan tonları,
siyah-kahve damar desenleriyle birleşerek özgün bir görünüm oluşturur. İran
Nişapur turkuazı en değerli çeşit olarak bilinir.
Teknik
Torna
Köken: İtalyanca — tornio
Tesbih tanesi üretiminde kullanılan döner kesim tezgâhı. Elle işlenen ham
madde (ağaç, taş, kemik vb.) tornada şekillendirilerek taneye dönüştürülür.
"El tornası" denen geleneksel yöntemle üretilen taneler makine yapımından
daha değerli sayılır.
Y
2 terim
Malzeme
Yeşim
Köken: Türkçe — jade'in Türkçe adı
Jad (jade) adıyla da bilinen, yeşilin tonlarında yarı değerli taş grubu.
Nefrit ve jadeit olmak üzere iki ana minerali vardır. Çin ve Orta Asya kültüründe
kutsal sayılan yeşim, değerli tesbih malzemeleri arasında yer alır.
Teknik
Yivli
Köken: Türkçe — biçim adı
Tane yüzeyinin enlemesine ya da boylamasına oyuklar (yivler) içerdiği işleme
tekniği. Parmak tutmasını kolaylaştırır ve estetik görünüm katar.
Z
2 terim
Kültür
Zikir
Köken: Arapça — ذكر
Allah'ı anmak anlamına gelen ibadet pratiği. Tesbih, zikir sayımında
kullanılan temel araçtır. "Zikir tesbihi" ifadesi; 33 ya da 99 taneli,
ibadet amaçlı kullanılan tesbihleri tanımlar.
Malzeme
Zümrüt
Köken: Arapça — زمرد
Beril mineral grubuna ait, yoğun yeşil renkli değerli taş.
Tesbih yapımında oldukça nadiren kullanılır; zümrüt taneli tesbihlerin
değeri genellikle yüksektir. Kolombiya zümrüdü kalite standardı kabul edilir.
Terim bulunamadı
Farklı bir kelime deneyin veya tüm terimlere göz atın.